İşyeri sendikaları, meslek sendikaları, iş kolu sendikaları, birlik, federasyon ve konfederasyon’dur.
Birlik: Belirli bir bölgede veya şehirde farklı iş kollarındaki sendikalar bir araya gelerek kurdukları üst örgütlerdir. Günümüzde çok fazla kalmamıştır.
Federasyon: Bölgesel yada ulusal düzeyde, aynı meslekte yada aynı iş kolunda faaliyet gösteren sendikaların bir araya gelmesiyle kurulan üst örgütlerdir.
Konfederasyon: En üst sendikal örgütlenme modelidir. Farklı iş kollarında faaliyet gösteren sendikaların bir araya gelmesiyle kurulurlar. Birçok ülkede konfederasyonlar hükümetle ve siyasi partilerle ilişkiler yürütmekte, yasaların hazırlanmasında ve uyuşmazlıkların çözümlemesinde aktif rol oynamaktadırlar.
Baskı Grubu Olarak Sendikalar ve Siyaset İlişkileri
Sendikalar ve siyaset, ilgilendikleri kitle açısından siyaset daha geniş bir yelpazeyi içerir. Bu sendikaların ilgi alanının, sınırlı olduğu anlamına gelmez. Çünkü, bütün toplumsal olaylarda, iktisadi dalgalanmalarda ve sorunların temelinde sebep – sonuç ilişkisi vardır. Bu açıdan bakıldığında sivil baskı grupları olan sendikalarla, yönetim erkini paylaşan siyaset kurumlarının doğal bir ilişkisi kaçınılmazdır. Buradaki sorun doğal ilişkinin sınırındadır.
Sendikaların ortaya çıkışından bugüne dek gerek Avrupa’da, gerekse Türkiye’de tartışma konularından birisi Sendika – Siyaset ilişkileri olmuştur. Evet, sendikaları siyasetten ayırmak elbette mümkün değildir. Partilerin sendikalarda lobileri olmamalı, ama sendikaların mutlaka partilerde lobilerinin olması gerekmektedir.
Lobicilik; kararları etkilemek isteyen kişilerin hükümetteki yada karar alma sürecindeki kişileri amaçları doğrultusunda etkilemek için kurduğu bir tür iletişim ve bilgi alışverişidir. Daha çok yürütme organı üzerinde yoğunlaşmaktadır.
Siyaset mekanizması; yönetimin saç ayağını oluşturan sermayeyi temsil eden, sivil toplum kuruluşlarını, demokratik kitle örgütlerini, ülke gerçeklerini, sendikaları dikkate alır ve kalıcılığını pekiştirmeye çalışır.
* Yönetime etki eden veya etmeye çalışan baskı gruplarını dinlemek ve paydaş kabul etmek genelde zordur ve uğraş ister. Onun için siyaset kısa yoldan çözüm bulmak için bu baskı gruplarını kontrol etmeyi ve kendi çıkarları konusunda yapılandırmayı seçer. İşte sendika siyaset çatışması veya çakışması bu noktada başlar. Fakat asıl sorun sendikaların kendisine yakın olan siyasal görüşün emrinde olması ve çalışanın aleyhine bile olsa mahkum olması durumudur.
* Bu çatışma noktası sadece bizim sorunumuz değildir. 1976 yılında İngiltere’de sendikalar kongresine üye 113 sendika vardı. Bunların 61’i İşçi Partisine üyeydi. Dolayısıyla ilişki duygusal olabileceği gibi organik ve ekonomik şekilde de olmaktadır. Organik bağ ile siyasete bağlı olan sendikalar “yandaş sendika” olarak adlandırılmaktadır. 2001 yılında İşçi Partisi ile sendikalar ilişkiyi kesmişlerdir. Bu bir kazanım ve tecrübe olmuştur.
* 2001 de MHP tarafından aczedilen Resul Akay, MHP’nin Türkiye Kamu – Sen üzerine ve siyaseti olduğunu söylemiş ve kendisinin buna izin vermek istememesi yüzünden dışlandığını belirtmiştir.
“Ben bir şey kaybetmedim, kaybeden memur sendikacılığı oldu” diyen Resul Akay’ın tespiti diğer sendikalara siyasetle ilişkilerinizi gözden geçirin mesajını vermektedir.
Kamu vicdanını yerine getirmenin temel şartı bağımsızlığı korumaktan geçer. Bu işçi sendikaları içinde, memur sendikaları için de böyledir. Sendikaların bir vesayet kurumu olarak var oluyor olması, özgür düşüncelerini ve ülkenin karar mekanizmalarına etki etmelerini engellemektedir. Onun için sendikalar devletin yetişemediği yerde çözüm sunan yeteneklerin ötesinde, kontrol edilmesi gereken ve istikrarı bozan kurumlar olarak görülmektedir. Bu sendikaların sivil olmamasından kaynaklanır. Onun için sendikalar ideolojik kavgaların sopası olarak kullanılmamalıdır. Bütün örgütlü çalışanların özlük ve sosyal haklarının mücadelesini ortak payda seçmelidir. Sendikaların üyelerinden başka odak ve kişilerin kullanacağı bir kurum olmasına izin verilmemelidir.
Kaynaklar
1) Büyük Lorausse Sözlük ve Ansiklopedisi 20. Cilt Syf 10352, 10353, 10354
2) Meydan Larousse 11. Cilt Syf 176 – 180
3) Anadolu Üniversitesi, İnsan kaynakları Yönetimi Ders Kitabı, Ünite 13 Çalışma İlişkileri Syf 245 – 255
4) KIVANÇ A. BELGE N., “Sendikalar Nereye Gidiyor?” Radikal Gazetesi
5) KIZIKLI M., Sendikal Durum Değerlendirmesi www.turk-egitimsen.org.tr 07.02.2009