A) Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıkların, Hıv / Aıds’ın, Yaygınlığı
Cinsel yolla bulaşan hastalıkların içinde en fazla bilinen ve en yaygın olan hastalık AIDS (Acquired Immunno Deficiency Syndrome – Edinilmiş Bağışıklık Yetersizliği Sendromu) iken buna neden olan virüs, HIV (Human Immunnodeficiency Virus – İnsan Bağışıklık Yetmezliği Virüsü) olarak tanınır. Başka yallarla da geçse de cinsel ilişki ile geçmesi yaygınlaşmasının en büyük yoludur.
Günümüzde AIDS hastalarının sayısı giderek artmaktadır. Kişinin kendisi veya yakınlarının virüslerle geçen diğer hastalıklar gibi AIDS’e yakalanabileceğinin bilincinde olması gerekir.
Ülkemizde son yıllarda karaciğer sirozundan ölenlerin çoğunun ölüm nedenleri, hepatit sonrası görülen sirozlara bağlıdır. Ayrıca primer karaciğer kanserlerinde B antijeni görülme oranı da gittikçe artmaktadır. Toplum; hepatit B’de bulaşmanın oral ve parenteral, hepatit A’da bulaşmanın fekal – anal yoldan olduğu ve korunma önlemleri konusunda aydınlatılmalıdır.
Türkiye’de HIV / AIDS vakalarına en sık 20 – 49 yaş arasında rastlanmaktadır ve oranları erkeklerde %69, kadınlarda %31’dir. Ülkemizde 31 Haziran 2003 T.C. Sağlık Bakanlığı verilerine göre 1429 HIV / AIDS vakası vardır. Bunların 431’i AIDS basamağına ulaşmış, 998 kişi ise HIV pozitiftir. Bu kişilerin 981’i erkek kalanı kadındır. Sağlık Bakanlığının (2000) verilerine göre 24 yaş ve daha küçükler arasında 217 HIV / AIDS vakası rapor edilmişken bu rakamlar 2003 yılında 300 olmuştur. Bakanlığın raporlarına göre bu hastalığa rastlanma konusunda en yüksek oran İstanbul’a ikinci yüksek oran ise Ankara’ya aittir. Ancak, Kadıoğlu (2000), özellikle cinsel yolla bulaşan hastalıklar konusunda kişilerin sağlık kurumlarına yeterli başvurularının olmamaları, kayıt sistemlerinin yeterli çalışmaması nedeniyle, bu sayının gerçekleri yansıtmadığını belirtmektedir.
Ergen Hamileliğin Yaygınlığı
Singh ve Darroch (200) tarafından 18 ülkeyi içerecek biçimde yapılan ergen hamileliğinin yaygınlığı çalışmasında en düşük oran bin gençte 12 Hamilelik ile Hollanda’da, en yüksek oran bin gençte 100 hamilelik ile Rusya’da bulunmuştur. Japonya ve çoğu batı Avrupa ülkelerinde düşük düzeyde (% 0.40’dan az) , Avusturya, Kanada, Yeni Zelanda ve Bazı Avrupa ülkelerinde (% 0.40 – 0.69) orta düzeyde ergen hamileliğine rastlanmaktadır. Oranın en yüksek olduğu ülkeler ise Rusya, ABD, Bulgaristan ve Romanya’dır.
Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsü (1999) tarafından gerçekleştirilen nüfus ve sağlık araştırmasında 15 – 19 yaş arasında anne olan ya da ilk çocuğuna gebe olan kadınlarla ilgili istatistikler verilmektedir. Buna göre 17 yaşındaki her 12 kadından birisi (% 9) ya anne olmuş ya da ilk çocuğuna gebe kalmıştır. Bu oran 18 yaşındakilerde daha da artarak altıda bire (% 16) ve 19 yaşında dörtte bire (% 23) çıkmaktadır. Ülkemizde 1992 yılında %4 olan ergenlik dönemindeki hamileliklerin oranının beş yıl sonra yaklaşık iki kat arttığını saptayan bir araştırma gerçekleşmiştir (Dabakoğlu Özdener, 1998; Akt: Duyan, Ünal, Çok ve Ünal, 2001). Bu araştırmaların sonuçları ülkemizde de ergen hamileliği konusunun gündemde olduğunun göstergeleridir.
Hangi hastalıklar cinsel ilişki yoluyla bulaşabilir ?
Bugün için 40’ dan fazla cinsel yolla bulaşan hastalık bilinmektedir. En sık rastlananları:
• HIV enfeksiyonu (AIDS)
• Hepatit B
• Bel soğukluğu (Gonore)
• Frengi
• Klamidyoz
• Kandidiyazis
• Trikomoniyazis
• Yumuşak şankır
• Granuloma inguinale
• Genital herpes
• Lenfogranuloma venerium
Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar (CYBH)
AIDS: Acquired Immunno Deficiency Syndrome kelimelerinin baş harflerinden oluşmuş bir kelimedir. “Edinilmiş İmmun yetmezlik sendromu” adı verilen bu hastalık HIV (Human Immune Deficiency Virus) adı verilen virüsün cinsel ilişki, virüsü taşıyan kanın nakledilmesi, virüsü taşıyan hastanın vücut salgılarıyla temas ile (cinsel ilişki olmadan intim (cinsel içerikli) öpüşme, hastane personelinin yeterli önlem almaksızın virüsü taşıyan kişiye tıbbi bakım hizmeti vermesi gibi) vücuda giren virüsün temel hedefi bağışıklık sistemidir. Bu sistemi zayıflatarak veya etkisiz hale getirerek çeşitli fırsatçı enfeksiyonların ve belli kanser türlerinin ortaya çıkmasına neden olur. İlk temastan kanda virüsün saptanmasına kadar geçen süre 6 ay kadar uzun, ilk belirtilerin ortaya çıkmasına kadar geçen süre ise 10 yıl kadar uzun olabilir.
Günümüzde AIDS hastalarının tam olarak şifaya kavuşmaları mümkün olmamakla beraber virüsün yayılmasını kısmen durduran, fırsatçı enfeksiyonların tedavisinde başarıyla uygulanan çok sayıda ilaç yardımıyla AIDS hastalarının yaşam süreleri artmaktadır. AIDS aşısı çalışmaları da hızla devam etmektedir.
Hepatit B (“B tipi sarılık”): Bu hastalık da cinsel yolla ve aile içi yakın temasla bulaşabilen bir virüs hastalığıdır. Bir aile bireyinde enfeksiyon ya da taşıyıcılık saptandığında, başta eş olmak üzere diğer aile bireyleri risk altındadır ve gerekli tetkikler yapıldıktan sonra aşılanmalıdır. Günümüzde bebeklere ve diğer duyarlı bireylere rutin olarak Hepatit B aşısı uygulanmaktadır. Çok yakın bir gelecekte bu uygulamalarla dünya üzerinden Hepatit B hastalığının aynen çiçek hastalığı gibi tümüyle kalkacağını varsayabiliriz.
Vajinitler: Kadında oluşan vajinit kendini kötü kokulu, kirli renkte, köpüklü, bazen peynir kesiği şeklinde olabilen akıntıyla birlikte , kaşıntı, idrar yaparken yanma, ilişkiden sonra kanama şeklinde belli eder. Vajinitlerin tek oluşma yolu cinsel ilişkiye bağlı bulaşma değildir. Mantarlara bağlı vajinitler gebelik, doğum kontrol hapı kullanımı, kontrolsüz kalmış şeker hastalığı gibi etkenlere bağlı olarak oluşabilirler. Trikomonaslara bağlı vajinitler de yine hijyenik olmayan koşullardan (umumi tuvaletler, havuzlar, ortak iç çamaşırı kullanımı) bulaşabilir.
Uretrit: Uretra, yani idrar boşaltım sisteminin mesaneden sonraki kısmı, CYBH’nin erkeklerde en sık belirti verdiği organıdır. Uretrit adı verilen bu tabloda idrar yapma dışındaki zamanlarda akıntı olur. Bu akıntının da en sık nedeni gonore adı verilen bakteriye bağlı gelişen bel soğukluğudur. Gonore dışında klamidyalar ve diğer bazı bakteri türleri de uretrit nedeni olabilirler. Uretrit kadında da sık görülen bir hastalık olmasına karşın, sıklıkla genital sistemin diğer kısımlarında (serviks, fallop tüpleri gibi) oluşan enfeksiyonların seyrinde yer alır ve uretradan oluşan akıntı sıklıkla vajinal akıntıyla beraber olduğundan dikkat çekmeyebilir.
Bir kişide CYBH grubunda yer alan hastalıklardan biri saptandığında, diğer bir hastalığın da beraberce bulunma olasılığı önemli derecede artar. Bu yüzden bu kişilerin aynı gruptaki diğer hastalıklar yönünden de incelemelere tabi tutulması uygun olur.
• Cinsel yolla bulaşan hastalık nedir?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, genellikle cinsel ilişki yoluyla insandan insana bulaşan mikroorganizmaların (mikrop) neden olduğu genital yol (üreme organları) enfeksiyonlarıdır.
• Cinsel yolla bulaşan hastalıkların dünyada görülme sıklığı nedir?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, dünyanın pekçok bölgesinde büyük önemi olan bir halk sağlığı sorunudur. Sorunun gerçek boyutları birçok ülkede tam olarak bilinmemektedir. Ancak her yıl dünyada 250 milyondan fazla kişinin cinsel ilişki ile bulaşan bir hastalığa yakalandığı tahmin edilmektedir.
• Cinsel yolla bulaşan hastalıklar neden önemli halk sağlığı sorunudur?
Sık görülmelerinin yanında, erken tanı ve tedavi uygulanmadığı takdirde bu hastalıkların neden olduğu ek bazı sağlık sorunları ile de karşılaşılmaktadır. Bu hastalıklar, cinsel eşlerden sadece birinin sağlık sorunu değildir. Korunmasız cinsel ilişki (kondom kullanmama) hastalığın sağlam eşe de bulaşmasına neden olur. Bunun yanında tedavisi yapılmamış cinsel yolla bulaşan bir hastalığı olan hamile kadınların, doğum öncesi veya hemen doğum sonrası dönemde bebekleri de risk altındadır.
Kadın veya erkek kısırlık, düşük, yenidoğan bebeklerde görülen bazı enfeksiyonlar, dış gebelik, genital organ kanserleri ve ölüm cinsel yolla bulaşan hastalıkların neden olduğu sağlık sorunlarıdır.
Cinsel yolla bulaşan hastalığı olanların HIV (AIDS virüsü) ile enfekte olma olasılığı daha yüksektir.
Bu grup hastalığın tıbbi önemi yanında, gerek sosyal gerekse ekonomik olumsuz etkileri de gözlenmektedir.
• Cinsel yolla bulaşan hastalıklar, kan yolu ile de bulaşabilir mi?
HIV (AIDS virüsü), hepatit B virüsü ve frengi mikrobu Kanada da bulunduğundan cinsel ilişki dışında kan yolu ile de bulaşabilen hastalıklardır. Bulaşmada kontrolsüz kan nakli, steril (mikroptan arındırılmış) olmayan şırınga ve iğneler, kesici ve delici aletler de rol oynar. Damar içi uyuşturucu bağımlılarının kullandıkları şırınga ve iğneler ile bu hastalıkların bulaşma riski vardır.
• Cinsel yolla bulaşan hastalıkların hangileri anneden bebeğe bulaşabilir?
HIV enfeksiyonu, hepatit B, sifiliz (frengi), gonore (bel soğukluğu), herpes ve klamidyoz adı verilen hastalıklar gebelik süresince veya doğum sırasında anneden bebeğine bulaşabilir.
• Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda belirtiler ne zaman ortaya çıkar?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda bazen belirti yoktur ya da kişiyi rahatsız etmeyecek kadar hafif belirtileri olabilir. Özellikle kadınlarda bazen hiç belirti görülmez. Ancak, tedavi edilmediği sürece, belirtisiz enfeksiyonu olanlar, bilmeden hastalığı başkalarına bulaştırırlar.
Bu Hastalıklarda Her Zaman Belirti Olur mu?
Cinsel temastan sonra hastalık belirtilerinin ortaya çıkması için geçen süre (kuluçka süresi) hastalıktan hastalığa fark gösterir. Her zaman belirti olmayabilir. Bu süre günler (bel soğukluğu), haftalar (klamidyoz, hepatit B), aylar (frengi), yıllar (AIDS) olabilir. Bazen de rahatsız etmeyecek kadar hafif belirtileri olabilir. Özellikle kadınlarda bazen hiç belirti görülmez. Ancak, tedavi edilmediği sürece, belirtisiz enfeksiyonu olanlar, bilmeden hastalığı başkalarına bulaştırırlar.
Belirtileri Nelerdir?
• İdrar yaparken yanma, acıma, sık sık idrara gitme.
• Peniste, vajinada, makatta veya ağızda yaralar, siğiller ve içi su dolu kabarcıklar oluşması.
• Penis, vajina veya makattan akıntı olması. (Bu akıntı su gibi, süt gibi, beyaz, sarımtırak veya yeşil olabilir ve kokusu normal vajina akıntısından farklıdır.)
• Kasık kıllarında, makatta veya vajina etrafında kalıntı.
• Kasıklarda şişkinlikler ve bezeler.
• Yumurtalıkların birinde veya her ikisinde ağrı.
• Karnın alt bölümünde ağrı.
• Cinsel ilişkiden sonra kanama.
Cinsel yolla bulaşan hastalıklarda bu belirtilerden biri ya da birkaçı beraberce görülebilir, ancak bunlar başka hastalıklara da bağlı olabilirler. Tanı konması ve tedavi için cinsel yolla bulaşan bir hastalıktan şüphelendiğinizi söyleyerek doktora gitmelisiniz.
Bu Hastalıkların Tedavisi Var mı ?
Cinsel yolla bulaşan hastalıklar tedavi edilebilirler. Ancak AIDS’in tedavisi yoktur. Ayrıca Hepatit B’den de aşı ile korunabilirsiniz.
Tedavi Edilmezse Ne Olur ?
Eğer cinsel yolla bulaşan bir hastalığa yakalanıp tedavi edilmezseniz bu ciddi sonuçlar verebilir. Kısırlık ya da kadınlarda dış gebelik gibi. Ayrıca bir cinsel yolla bulaşan hastalığa yakalanmak, AIDS (HIV) virüsünü almayı kolaylaştırır.
